Van blokkade naar betrokkenheid

Democracy Agency ondersteunde Provincie Gelderland bij het opzetten van het participatieproces rondom de stikstofproblematiek. In deze case lees je hoe participatie dé oplossing bleek voor een dossier dat al 8 jaar op slot zat.

Digitale en fysieke werden gecombineerd om inwoners, ondernemers en andere betrokkenen actief te betrekken bij een complexe opgave. Het participatieproces was zo zorgvuldig en kwalitatief opgezet, dat het voor de Gedeputeerde Staten (GS) heeft bijgedragen aan het moeilijke besluit over de stikstofmaatregelen. Provincie Gelderland nam op 27 januari 2026 het besluit om de maatregelen in aangepaste vorm, door te voeren om het herstel van de stikstofgevoelige natuur te versnellen

De crisis: Gelderland zat op slot

Provincie Gelderland stond voor een enorme uitdaging: de stikstofuitstoot fors terugbrengen om de natuur te herstellen én de vergunningverlening weer op gang te brengen. Na een cruciale uitspraak van de Raad van State lag de vergunningverlening vrijwel helemaal stil. Dit blokkeerde belangrijke projecten, zoals woningbouw en initiatieven van agrariërs.

De provincie besloot stikstofarme stroken van maximaal 500 meter rond kwetsbare natuurgebieden aan te wijzen: op de Veluwe, bij Brummen en Winterswijk. Het doel: een reductie van 60-70% stikstof ten opzichte van 2018 in deze zones.

De grote uitdaging was: Hoe stel je regels op die juridisch houdbaar, effectief én uitvoerbaar zijn?

De oplossing: Transparante participatie

Democracy Agency ondersteunde Gelderland met een transparant en gestructureerd participatieproces, waarin de kennis en ervaring uit de praktijk actief werden benut. Zo werden de regels verrijkt met inzichten van betrokkenen, terwijl tegelijkertijd begrip ontstond voor de complexiteit van de provinciale opgave.

Onze meerwaarde: verbinden van digitale en fysieke participatie en een proces creëren dat vertrouwen schept.

1. Strategie & ontwerp: Helder maken van de kaders

Belangrijk was duidelijk communiceren wat vaststaat en wat ter discussie staat.

De participatie richtte zich op twee vragen:

1. Zijn de voorgestelde regels uitvoerbaar en effectief, of zijn er betere alternatieven?

2. Welk ondersteunend beleid is nodig om naleving mogelijk te maken?

2. Uitvoering: Digitaal én fysiek

Deelnemers konden via het online platform en tijdens in totaal 16 fysieke inloopmomenten reageren op deze denkrichtingen. Daarbij werden agrariërs, ondernemers, grondeigenaren en inwoners bevraagd of de voorgestelde regels volgens hen uitvoerbaar en effectief waren, en welke ondersteuning nodig was om de regels in de praktijk te kunnen naleven. Op deze manier konden we een constructief gesprek voeren aan de hand van vier thema’s:

• Agrarische sector

• Mobiliteit

• Wonen en bouwen

• Bedrijven en maatschappelijke functies

Online participatie via OpenStad

Op het platform vonden bezoekers alle achtergrondinformatie, een duidelijke tijdlijn, de mogelijkheid om te reageren op de thema’s en teksten in B1-taal voor maximale toegankelijkheid.

Offline participatie: lokale bijeenkomsten

Rond de Veluwe, Brummen en Winterswijk werden in totaal 8 inloopavonden georganiseerd, met per avond twee rondes. Op die manier kon iedereen een tijdstip vinden dat haar of hem het beste uitkwam. We adviseerden inloopavonden met alle doelgroepen tezamen, in plaats van plenaire sessies met gesegregeerde doelgroepen. Bij plenaire sessies bestond het risico dat alleen de luidruchtigste bezoekers gehoord werden. Door iedereen tegelijk uit te nodigen, ontstonden gesprekken waarbij de verschillende doelgroepen elkaars, soms heel verschillende gezichtspunten, te horen kregen.

Aan gesprekstafels, 4 thematafels en een algemene informatietafel, gingen deelnemers in gesprek met experts om inhoudelijke en individuele feedback te geven. In de omgeving ontving iedereen een persoonlijke uitnodiging voor de bijeenkomsten. Bij alle bijeenkomsten was de opkomst hoog, wat laat zien dat er veel animo was om deel te nemen. De hoogste opkomst was 250 bezoekers, verdeeld over de twee avonden.

Belangrijk inzicht:

De online reacties waren vaak kritischer, terwijl de fysieke sessies juist nuance, context en een constructieve dialoog boden. Dit laat de kracht zien van de hybride aanpak: deelnemers werden zowel online als offline op dezelfde manier geïnformeerd en kregen dezelfde vragen, zodat alle input helder, vergelijkbaar en direct bruikbaar was. Alles kwam terug op het online platform, voor maximale transparantie.

De opbrengst: waardevolle input

Het gestructureerde proces leidde tot brede betrokkenheid:

• 10.752 bezoekers op de website, waarvan 7.899 uniek

• 848 reacties verzameld, online en offline.

Deze input vormt de basis van de volgende fase. Reacties worden getoetst op:

• Juridische haalbaarheid

• Uitvoerbaarheid

• Betaalbaarheid

Structurele transparantie

Democracy Agency borgt dat participatie niet eenmalig is, maar leidt tot rechtszekerheid en perspectief:

1. Systematische toetsing: alle reacties worden zorgvuldig beoordeeld

2. Transparante terugkoppeling: tussentijdse updates via website en e-mail

3. Persoonlijke uitleg: begin februari 2026 ontvangt iedereen een persoonlijke terugkoppeling met uitleg waarom suggesties wel of niet zijn meegenomen

Het uiteindelijke pakket regels wordt in B1-taal publieksvriendelijk gepubliceerd.

Dit is jouw proces

Het Gelderland-traject laat zien dat een gestructureerde, transparante aanpak, met digitale én fysieke participatie, essentieel is om gevoelige thema’s aan te pakken en werkbaar beleid te maken.

Wil jij ook dat participatie constructief verloopt en dat interne én externe stakeholders elkaar versterken?

Neem contact op en ontdek de mogelijkheden voor jouw participatievraagstuk.

Wat de samenwerking geslaagd maakte, was dat Democracy Agency naast hun enorm waardevolle kennis óver participatie ook zelf een participatiewerkstijl heeft. Zij luisterden goed naar het projectteam en andere collega’s en verwerkten onze ideeën in de aanpak. Ik geloof dat je daarmee de beste participatie krijgt. Als ik me gezien voel en het idee heb dat mijn kijk op de dingen ertoe doet, dan is dat ook het gevoel dat we kunnen overbrengen op de participanten.

Democracy Agency overzag snel wat nodig was om het proces vorm te geven en welke praktische vertaling daarbij paste binnen de tijd die we ervoor hadden. De aanbeveling om offline en online participatie met elkaar te combineren is erg behulpzaam geweest in dit proces, waar we bewust ruimte wilden om verschillende perspectieven goed te kunnen horen.

Een bonus die je krijgt als je met Democracy Agency samenwerkt, is dat je ook lol met ze kunt hebben. Soms is het pittig en hard werken, en dan is het fijn als je ook met elkaar kunt lachen.

–  Eva Rosina Kerklaan Pas, Projectleider Participatie van Provincie Gelderland